Bảo tàng Lâm Đồng | Lam Dong Museum

Vẻ đẹp cấu trúc địa chất độc đáo của hang C3-C4 thuộc hệ thống hang động núi lửa Krông Nô, vùng Công viên địa chất UNESCO Đắk Nông

Trong hệ thống hang động vùng Công viên địa chất UNESCO Đắk Nông, tỉnh Lâm Đồng, hang C3 - C4 thuộc hệ thống hang động núi lửa Krông Nô, được các nhà địa chất đánh giá là một trong những hang động đẹp và độc đáo bậc nhất. Đây là một hang động có nguồn gốc nguyên sinh, được hình thành trong quá trình phun trào và nguội lạnh của dòng dung nham chảy về phía Bắc và Tây Bắc của miệng núi lửa Nâm B’Lang, cách đây hàng trăm nghìn năm.

Cửa hang C4 hình thành do quá trình sập trần hang tại nơi phân nhánh

Hang C3-C4, nằm trong vùng rừng gỗ tự nhiên thuộc khu Bảo tồn thiên nhiên Nâm Nung, có độ cao khoảng 400,6m - 401,8m so với mặt nước biển, nằm cách trung tâm xã Cư Jút khoảng 15km, mang vẻ đẹp cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, thơ mộng, huyền ảo. Bước vào trong hang, bất cứ ai cũng sẽ ngỡ ngàng trước vẻ đẹp nguyên sơ mà tạo hóa đã ban tặng, với rất nhiều thành tạo nội thất có những hình thù độc đáo, khơi gợi trí tưởng tượng của khách tham quan.

Dưới đây là một số đặc trưng tiêu biểu của hang núi lửa C3-C4:

1. Đặc điểm phân nhánh, phân tầng của hang

Do ảnh hưởng của địa hình cổ gồm các gò đồi thấp dạng bát úp, cấu tạo bởi các thành tạo lục nguyên hệ tầng La Ngà ở phía Tây Nam, nên dòng dung nham tạo hang theo hướng từ Đông Nam chảy về Tây Bắc, bám dọc theo ranh giới tiếp xúc với hệ tầng La Ngà, hình thành nên hệ thống hang C3-C4 có dạng vòng cung mềm mại cong về phía Đông Bắc. Trên toàn hệ thống hang C3 và C4 chỉ có một số đoạn hang ngắn có hiện tượng phân nhánh đôi với độ mở hẹp. Cả 2 hang C3-C4 đều không phân tầng, mà chỉ có một tầng hang duy nhất. Do dòng dung nham thành tạo nên hang C3-C4 có lưu lượng và cường độ lớn, nên mặc dù rất giàu khí, nhưng dòng dung nham chủ yếu vẫn di chuyển xuôi theo hướng dốc của địa hình cổ để hình thành một tầng hang, mà không phát triển thêm tầng hang mới.

2. Ngấn dung nham (Lava level/lava mark)

Đây là dấu vết của bề mặt dòng dung nham còn lưu lại trên tường hang (từ chân tường lên phía trên), dưới dạng những gờ lồi hoặc lõm nằm ngang trên vách tường hang, luôn song song với chân tường, nền hang. Khi dòng dung nham muộn chảy trong ống dung nham có tốc độ lớn, nó sẽ bào mòn, khoét sâu vào vách tường hang do tương tác của lớp dung nham trên mặt (khá cứng) với thành, tường hang và để lại các gờ âm, gờ lõm như đã bắt gặp ở các hang.

Khi dòng dung nham muộn chảy trong ống dung nham có động năng nhỏ, tốc độ nhỏ, tại nơi tiếp xúc bề mặt dòng dung nham với tường, thành hang sẽ có lớp bám dính để tạo các gờ nổi, ngấn dương.

Sự phân dị về vận tốc của dòng dung nham trong lòng hang cũng có thể được phân biệt qua tính bất đối xứng của các gờ âm trên vách hang. Trên tường các hang còn thấy rõ dấu tích của khá nhiều ngấn dung nham, mỗi ngấn dung nham tương đương với một đợt, pha phun trào núi lửa có dòng dung nham chảy vào lòng hang. Trong một số trường hợp, các ngấn dung nham không những phản ánh dấu vết của các pha phun trào, mà còn đánh dấu các đợt ngừng trệ của dòng dung nham trước khi tiêu thoát về phía hạ lưu.

                      
Dấu vết dòng dung nham trên nền hang C3       Dấu vết dung nham chảy xuống còn lưu trên tường

3. Khuôn cây trong tường hang

Khuôn cây trong tường hang C3 có đường kính khoảng 80cm, người có thể chui lọt, nằm nghiêng so với mặt phẳng ngang khoảng 100 trong tường hang phía trái (phía tả ngạn), ngay gần cửa Tây Bắc của hang C3, trông giống một khẩu pháo đang nằm trong tường hang và chĩa nòng ra phía ngoài hang. Chiều dài khuôn cây chưa được xác định, nhưng với đường kính gốc cây quan sát được, có thể dự đoán đây là khuôn cây lớn nhất trong khu vực Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Riêng hóa thạch khuôn cây trong hang C4 cũng rất độc đáo, vì nó nằm ngang độ cao tầm tay người lớn và có chiều dài khoảng 4,9m.

Phân nhánh ở thượng nguồn hang C3            Khuôn cây ở gần cửa Tây Bắc hang C3

4. Nhũ nguyên sinh và nhũ thứ sinh

Nhũ nguyên sinh trong hang dung nham thường là sản phẩm của việc phân tách dòng dung nham trong quá trình nguội lạnh, được hình thành trên trần và tường hang, hoặc thậm chí phát triển trong lòng các ống khí dung nham nằm xen kẹp trong lớp phủ trần hang, hoặc trong các lớp dung nham pahoehoe của lớp phủ trần hang. Đôi khi nhũ này bị men hóa bởi nhiệt độ cao của dòng dung nham muộn hơn. Tuy nhiên, một trong những kiểu nhũ nguyên sinh độc đáo của hang C3 là nhũ kiểu tạp dề - kết quả của quá trình men hóa tường hang dưới tác động nhiệt của dòng dung nham muộn hơn chảy vào lòng hang. Nhũ thứ sinh kém phát triển trong hang C3, nhưng khi có sự lưu thông của nước vào hang, dọc theo các khe nứt trên trần và tường hang, nhũ thứ sinh sẽ phát triển dọc theo các khe nứt này hoặc tiếp tục phát triển, tô điểm thêm cho các thành tạo nhũ nguyên sinh, tạo nên kiểu nhũ đa nguồn gốc.

5. Giếng trời (Skylight)

Đây là lỗ hổng ở trần hang, mà qua đó ánh sáng có thể chiếu trực tiếp xuống sàn hang. Có hai loại giếng trời: nguyên sinh và thứ sinh. Giếng trời nguyên sinh là kết quả của quá trình thoát khí tại những vòm tụ khí trong ống dung nham, thường có hình tròn, phân bố ở nóc các vòm/trần hang mỏng. Nền hang phía dưới giếng trời rất ít các sản phẩm đổ lở từ trần hang. Giếng trời thứ sinh là sản phẩm của quá trình sập trần hang ở những vị trí xung yếu trên trần hang (vòm tụ khí, ngã ba phân nhánh hang,v.v…). Trên nền hang phía dưới giếng trời thứ sinh luôn có những đống đổ lở là sản phẩm sập trần rơi từ trên trần hang xuống. Nếu khoảng cách từ giếng trời đến nền hang không đáng kể, để người ta có thể tiếp cận được vào hang qua giếng trời, lúc đó giếng trời đồng thời sẽ trở thành cửa hang thứ sinh như ở các hang C3.

Trong số 50 hang động đã được khảo sát, xác định trong hệ thống hang động núi lửa Krông Nô, hang C3-C4 là hang động có những giá trị, đặc điểm khác biệt, độc đáo so với các hang động thuộc hệ thống hang động núi lửa Krông Nô vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Chính vì vậy, hang núi lửa C3-C4 và hệ thống hang động núi lửa Krông Nô có nhiều tiềm năng để xây dựng, phát triển thành một chuỗi điểm du lịch hấp dẫn trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông và của tỉnh Lâm Đồng trong thời gian tới.

Mỹ Lệ (tổng hợp)