Bảo tàng Lâm Đồng | Lam Dong Museum

Núi lửa Nâm B’Lang - dấu ấn thiêng liêng trong không gian văn hóa M’Nông

Núi lửa Nâm B’Lang thuộc xã Nam Đà, tỉnh Lâm Đồng, là một trong những thắng cảnh tiêu biểu của vùng Tây Nguyên nói chung và tỉnh Lâm Đồng nói riêng, gắn liền với hệ thống hang động núi lửa độc đáo và kho tàng truyền thuyết giàu giá trị văn hóa của người M’Nông. Không chỉ mang ý nghĩa địa chất, cảnh quan, Nâm B’Lang còn là không gian tâm linh, biểu tượng cho sự che chở của thần linh đối với cộng đồng cư dân bản địa.

Toàn cảnh núi lửa Nâm B’Lang nhìn từ xa (Ảnh Internet)

Theo lời kể của các già làng người M’Nông, thuở xa xưa, khi con người còn sống trong những hang đá, trên cao nguyên M’nông từng xuất hiện những thế lực hung dữ mà dân gian gọi là “ma rừng”, thường xuyên tàn sát con người. Trong một năm hạn hán khốc liệt, người Bu Nong buộc phải rời bỏ nơi cư trú để tìm nguồn nước và đã trải qua hành trình đầy hiểm nguy giữa rừng sâu núi thẳm, liên tục bị “ma rừng” truy đuổi.

Trong bước đường cùng, đoàn người kiệt sức dưới gốc cây B’Lang cổ thụ ở vùng thung lũng Nâm Ndir. Truyền thuyết kể rằng, chính tại nơi đây, thần hoa B’Lang - vị nữ thần đại diện cho sự thiện lành, đã che chở cho con người và chỉ dẫn họ tìm đến ngọn núi Nâm B’Lang, nơi có rừng hoa B’Lang và hệ thống hang động do núi lửa tạo thành, đủ an toàn để con người sinh sống.

Khi bầy “ma rừng” tiếp tục truy đuổi đến chân núi, núi lửa Nâm B’Lang bất ngờ phun trào dữ dội. Dòng dung nham cuồn cuộn đã tiêu diệt toàn bộ những thế lực tàn ác, bảo vệ dân làng khỏi họa diệt vong. Sau đó, dung nham nguội dần, đông cứng lại thành nhiều hang động lớn nhỏ, trở thành nơi cư trú an toàn của con người trong suốt một thời gian dài. Từ đây, người M’nông biết sử dụng lửa để xua đuổi thú dữ, duy trì sự sống và từng bước ổn định cuộc sống.

Dấu ấn của truyền thuyết này còn được phản ánh rõ nét trong kiến trúc và đời sống văn hóa của người M’Nông. Những ngôi nhà truyền thống hình vòm, cửa thấp, mang dáng dấp của hang núi lửa, được xem là sự tiếp nối ký ức về nơi trú ngụ do thần linh ban tặng. Đồng thời, cây B’Lang - loài hoa gắn với truyền thuyết và đã trở thành biểu tượng thiêng liêng trong đời sống tinh thần của cộng đồng người M’Nông.

Để tưởng nhớ công ơn thần núi Nâm B’Lang và thần hoa B’Lang, hằng năm, khi hoa B’Lang rụng hết và xuất hiện những cơn mưa đầu mùa, người M’Nông vùng Krông Nô, tỉnh Đắk Nông (cũ) tổ chức lễ hội Tăm B’Lang M’prang Bon (lễ trồng cây B’Lang cúng rào bon). Đây là một trong những lễ hội lớn, mang đậm tín ngưỡng bản địa, thể hiện khát vọng được thần linh che chở, ban cho dân làng cuộc sống bình yên, no đủ.

Già làng và người dân trong bon thực hiện nghi thức báo cáo thần linh trước khi trồng cay B’Lang dưới chân núi lửa Nâm B’lang (Ảnh: Trần Lập)

Trong lễ hội, dân làng chọn cây B’Lang khỏe mạnh làm cột lễ đặt cạnh cây nêu, xung quanh là hàng rào mang ý nghĩa bảo vệ bon làng khỏi các thế lực xấu. Theo quan niệm dân gian, cây B’Lang sau lễ hội vẫn tiếp tục đâm chồi, nảy lộc như minh chứng cho sức sống bền bỉ và phúc lành của thần linh. Việc chặt phá cây B’Lang bị xem là hành vi xâm phạm sự thiêng liêng, có thể mang lại điều không may cho cộng đồng.

Hoa B’Lang trong khu vực núi lửa Nâm B’Lang (Ảnh: Internet)

Ngày nay, núi lửa Nâm B’Lang cùng với một số Hang C3-C4, Hang C7, Hang C8 và Hang C6.1 (thuộc hệ thống hang động núi lửa Krông Nô) được công nhận là di tích quốc gia, trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà khoa học và du khách. Ẩn sau vẻ đẹp hoang sơ, kỳ vĩ của cảnh quan thiên nhiên là những lớp trầm tích văn hóa, tín ngưỡng lâu đời, phản ánh mối quan hệ hài hòa giữa con người với núi rừng Tây Nguyên. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của núi lửa Nâm B’Lang không chỉ góp phần gìn giữ di sản văn hóa dân tộc mà còn mở ra hướng phát triển bền vững cho du lịch địa phương.

Đoàn Nhân