Bảo tàng Lâm Đồng | Lam Dong Museum

Lễ hội Rija Nưgâ đầu năm của người Chăm

Đầu năm Chăm lịch (khoảng cuối tháng 4 - đầu tháng 5 Dương lịch năm 2026), khắp các làng Chăm ở tỉnh Lâm Đồng đang luân phiên tổ chức Lễ hội Rija Nâgar, người Chăm thường gọi tắt là Jagar. Lễ Rija Nâgar nằm trong hệ thống lễ nghi tín ngưỡng dân gian gắn liền với cộng đồng người Chăm từ lâu đời và đã trở thành một lễ hội dân gian quan trọng trong đời sống tâm linh mở đầu cho một năm Chăm lịch. Đến nay, các làng Chăm vẫn còn lưu giữ và phát huy tốt giá trị truyền thống của lễ hội.

Ông Kaing (thầy Bóng) đạp lửa trong Lễ hội Rija Nâgar

Trong tiếng Chăm, “Rija” có nghĩa là lễ múa, “Nâgar” có nghĩa là vùng, làng, xóm. Dân gian Chăm còn gọi Rija Nâgar là Lễ Tống na đầu năm Chăm lịch (ngày mùng 1 tháng Giêng Chăm lịch năm nay trùng vào ngày 16 tháng 4 năm 2026). Lễ hội Rija Nâgar để tống khứ, xua đuổi những điều không tốt của năm cũ và cầu mong mọi điều thuận lợi, tốt đẹp trong năm mới, chuẩn bị mở đầu cho việc đồng áng, cầu mong một mùa vụ bội thu.

Hàng năm, cứ vào khoảng đầu tháng đến hết thượng tuần trăng của tháng Giêng Chăm lịch, khắp các làng Chăm rộn ràng chuẩn bị tổ chức Lễ hội Rija Nâgar. Theo truyền thống, Lễ Rija Nâgar diễn ra trong hai ngày, một “ngày vào” (vào thứ Năm) và một “ngày ra” (vào thứ Sáu). Tuy nhiên hiện nay, vì số lượng thầy Vỗ (ông Mâduen) và thầy Bóng (ông Kaing) không nhiều, nên Lễ Rija Nâgar sẽ được tổ chức vào bất kỳ ngày nào trong tuần. để kịp hoàn tất lễ trong thượng tuần trăng của tháng giêng Chăm lịch.

Lễ Rija Nâgar diễn ra tại một nhà lễ được dựng bãi đất trống của làng bằng các cột gỗ, thanh tre, mái lợp lá buông và những vật dụng cần thiết khác. Lễ vật dâng cúng thần linh trong phần lễ gồm có: thịt dê, gà, 5 mâm cơm, chè, xôi, trầu cau, bánh trái (chuối, bánh ngọt), rượu, trứng, sáp ong… Ngoài ra, trên gian chiếu lễ còn có lễ vật quan trọng là lửa và nước. Chức sắc thực hiện các nghi thức của chuỗi lễ gồm có ông Mâduen và đặc biệt là ông Kaing mặc áo đỏ múa lễ, đạp lửa, kết nối lời khấn nguyện của cộng đồng lên thần linh.

Đặc sắc nhất trong Lễ hội Rija Nâgar là điệu múa kiếm, đạp lửa của ông Kaing trên nền nhạc lúc trầm, lúc bổng của các nhạc cụ truyền thống Chăm, tạo nên không khí rộn ràng mà không kém trang nghiêm qua từng điệu múa trong chuỗi lễ. Trong hai ngày lễ, ông Kaing ngây ngất trong điệu múa nhập đồng, đến lúc thăng hoa sẽ hai tay cầm kiếm múa, nhảy vào đạp tắt đống lửa đang rực cháy trước rạp lễ trong tiếng reo hò của dân làng. Việc dùng chân trần đạp tắt được đống lửa tạo niềm tin sẽ tiễn đưa cái khô hạn, nắng nóng ra đi, mang lại khí trời mát mẻ, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt và cầu mong quốc thái dân an.

Kết thúc Lễ Rija Nâgar trong ngày thứ hai là nghi thức Palaw Saih, tức là nghi thức thả bè có những hình thế nhân làm bằng bột gạo, mang xuống sông đặt xuống dòng chảy để hiến tế cho thần nước, cầu mong một năm tươi mát, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Lễ Rija Nâgar cũng là dịp để các nghệ nhân, nhạc công trình diễn nhạc cụ truyền thống người Chăm, có dịp được phô diễn, giao lưu, trao truyền cho các thế hệ trẻ. Qua đó, góp phần truyền tải nét đẹp của văn hóa dân gian Chăm, chung tay gìn giữ bản sắc văn hóa tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng.

Ức Viết Vòng