Ngày 15/10 hằng năm là Ngày truyền thống công tác Dân vận của Đảng, là dịp để toàn Đảng, toàn hệ thống chính trị cùng ôn lại truyền thống vẻ vang của công tác Dân vận. Qua đó nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên trong việc củng cố mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân.
1. Từ nhận thức về vai trò của công tác Dân vận
Trải qua các thời kỳ cách mạng, công tác Dân vận luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Mọi chủ trương, đường lối của Đảng chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi nhận được sự đồng tình, ủng hộ và tích cực tham gia của Nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công”. Đây không chỉ là phương pháp vận động quần chúng mà còn là yêu cầu đối với mỗi cán bộ, đảng viên về trách nhiệm, phong cách công tác và đạo đức phục vụ Nhân dân. Trong mọi công việc, cán bộ, đảng viên phải biết dựa vào dân, gần dân, lắng nghe dân, hiểu dân, tôn trọng dân và hết lòng hết sức phục vụ Nhân dân. Qua đó tạo dựng niềm tin, sự đồng thuận và phát huy sức mạnh của Nhân dân trong thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị.
Trong giai đoạn hiện nay, công tác Dân vận phải được chú trọng trong tất cả các nhiệm vụ chính trị của cơ quan, đơn vị, gắn công tác Dân vận với thực hiện nhiệm vụ chính trị, công tác xây dựng Đảng và xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên. Đối với Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng, công tác Dân vận có những đặc thù riêng. Bảo tàng là thiết chế văn hóa có chức năng sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, nghiên cứu, trưng bày và phát huy giá trị lịch sử - văn hóa, đưa những giá trị di sản đến gần hơn với Nhân dân. Xác định Nhân dân là chủ thể của di sản và là đối tượng phục vụ và công tác Dân vận phải trở thành một nội dung xuyên suốt trong hoạt động của Bảo tàng.
Công tác Dân vận là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và của mỗi cán bộ, đảng viên, không phải là nhiệm vụ riêng của một bộ phận hay một cá nhân. Mỗi cán bộ, đảng viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đều có trách nhiệm vận động, tuyên truyền, giải thích, tạo sự đồng thuận và phục vụ nhân dân.
Đối với cán bộ bảo tàng, công tác Dân vận được thể hiện ngay trong quá trình tiếp xúc với Nhân dân, cộng đồng, người cung cấp hiện vật, khách tham quan, học sinh, sinh viên, các cơ quan, trường học và các tổ chức xã hội. Một lời nói đúng mực, một thái độ nhiệt tình, một cách giải thích dễ hiểu, một tinh thần trách nhiệm trong phục vụ cũng chính là thực hiện công tác Dân vận. Vì vậy, cần khẳng định: Dân vận không phải là việc làm thêm; Dân vận phải được thể hiện ngay trong việc cán bộ, đảng viên thực hiện nhiệm vụ chuyên môn hằng ngày.
Đối với hoạt động bảo tàng, phải lấy Nhân dân làm trung tâm. Bảo tàng không chỉ là nơi bảo quản hiện vật mà còn là thiết chế văn hóa phục vụ xã hội và cộng đồng. Một hiện vật có giá trị không chỉ nằm ở bản thân hiện vật mà còn nằm ở câu chuyện, ký ức, tri thức và những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với hiện vật đó. Nhiều hiện vật, tư liệu được hình thành từ chính nhân dân, từ cộng đồng, từ các gia đình và cá nhân lưu giữ qua nhiều thế hệ. Vì vậy, muốn làm tốt công tác sưu tầm, nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, Bảo tàng phải đến với Nhân dân, lắng nghe Nhân dân và tôn trọng tri thức của cộng đồng. Đó chính là biểu hiện cụ thể của quan điểm “lấy dân làm gốc” trong hoạt động của Bảo tàng.
2. Đến trách nhiệm của Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng
Từ nhận thức về vai trò của công tác Dân vận nói trên, cán bộ, viên chức, người lao động Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng xác định trách nhiệm qua những nội dung sau đây:
Thứ nhất, công tác Dân vận gắn với hoạt động sưu tầm và bảo tồn di sản. Trong hoạt động chuyên môn, Bảo tàng muốn bổ sung nguồn tư liệu, hiện vật phong phú thì cần có sự phối hợp của Nhân dân. Có những hiện vật được lưu giữ trong các gia đình qua nhiều thế hệ; có những câu chuyện lịch sử được lưu truyền trong cộng đồng; có những tri thức về phong tục, tập quán, nghề truyền thống mà chỉ những người dân địa phương mới hiểu sâu sắc. Vì vậy, cán bộ làm công tác sưu tầm không chỉ cần có nghiệp vụ mà còn phải có kỹ năng Dân vận. Khi tiếp xúc với người dân, phải giải thích rõ mục đích sưu tầm, giá trị của hiện vật, trách nhiệm của Bảo tàng trong việc bảo quản và phát huy giá trị hiện vật; đồng thời tôn trọng quyền lợi, tình cảm và nguyên vọng chính đáng của người cung cấp tư liệu, hiện vật. Quan trọng hơn, phải tạo được niềm tin để người dân nhận thấy việc hiến tặng cho Bảo tàng chính là góp phần giữ lại một phần ký ức của gia đình, cộng đồng và quê hương cho các thế hệ mai sau.
Thứ hai, công tác Dân vận gắn với nghiên cứu, kiểm kê và phát huy giá trị di sản. Trong nghiên cứu văn hóa, lịch sử, cán bộ Bảo tàng cần coi cộng đồng là nguồn tri thức quan trọng. Đặc biệt, tỉnh Lâm Đồng có sự đa dạng về lịch sử, văn hóa và cộng đồng cư dân. Vì vậy, quá trình nghiên cứu, sưu tầm và xây dựng nội dung trưng bày cần tôn trọng sự đa dạng văn hóa, lắng nghe tiếng nói của cộng đồng và chú trọng vai trò của những người đang trực tiếp gìn giữ, thực hành và trao truyền các giá trị văn hóa. Khi cán bộ biết lắng nghe và đối thoại với cộng đồng, nhiều giá trị văn hóa có thể được nhận diện đầy đủ hơn, hạn chế cách tiếp cận một chiều và góp phần nâng cao tính chân thực, sinh động của hoạt động bảo tàng.
Thứ ba, công tác Dân vận gắn với phục vụ Nhân dân và khách tham quan. Khách tham quan là một trong những đối tượng trực tiếp cảm nhận chất lượng hoạt động của Bảo tàng. Do đó, thái độ phục vụ của cán bộ, viên chức có ý nghĩa rất quan trọng. Mỗi Viên chức cần xác định: Nhân dân và du khách đến Bảo tàng không phải chỉ để “xem hiện vật”, mà còn để tìm hiểu, trải nghiệm, học tập và kết nối với lịch sử, văn hóa. Vì vậy, cán bộ cần có thái độ thân thiện, lịch sự, chủ động hướng dẫn, giải thích phù hợp với từng nhóm đối tượng. Đối với học sinh, cần có cách truyền đạt sinh động, dễ hiểu. Đối với người cao tuổi, cần chú trọng lắng nghe và tạo điều kiện để họ chia sẻ ký ức, câu chuyện lịch sử. Đối với khách du lịch, cần giới thiệu được những giá trị đặc sắc của lịch sử, văn hóa địa phương. Đối với những người cung cấp tư liệu, hiện vật, cần thể hiện sự trân trọng đối với đóng góp của họ. Đó chính là Dân vận bằng thái độ, bằng hành động và bằng chất lượng phục vụ.
Thứ tư, công tác Dân vận gắn với giáo dục di sản và hoạt động cộng đồng. Bảo tàng cần chủ động đưa di sản đến gần hơn với Nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Thông qua các chương trình giáo dục di sản, hoạt động trải nghiệm, tọa đàm, nói chuyện chuyên đề, cuộc thi tìm hiểu lịch sử, văn hóa, hoạt động phối hợp với trường học và cộng đồng, Bảo tàng có thể tạo ra nhiều cơ hội để Nhân dân trực tiếp tham gia vào quá trình tiếp nhận và phát huy giá trị di sản. Qua đó, Bảo tàng không chỉ giới thiệu di sản cho Nhân dân mà còn tạo điều kiện để Nhân dân tham gia bảo vệ và phát huy giá trị di sản.
Thứ năm, công tác Dân vận gắn với xây dựng đội ngũ cán bộ, viên chức và người lao động. Công tác Dân vận muốn đạt hiệu quả phải bắt đầu từ chính đội ngũ cán bộ, viên chức và người lao động. Đối với Bảo tàng, cán bộ không chỉ thực hiện nhiệm vụ chuyên môn mà còn là cầu nối giữa Bảo tàng với Nhân dân và cộng đồng.
Gần dân trước hết là gần gũi trong giao tiếp, không có thái độ xa cách, quan liêu; đồng thời thường xuyên đi cơ sở, tiếp xúc với cộng đồng, tìm hiểu đời sống văn hóa, lắng nghe những người đang lưu giữ ký ức, tư liệu, hiện vật và các giá trị di sản.
Hiểu dân không chỉ là biết Nhân dân cần gì mà còn phải hiểu tâm tư, phong tục, tập quán, cách nhìn nhận và những giá trị văn hóa mà cộng đồng coi trọng. Muốn nghiên cứu đúng về một cộng đồng thì trước hết phải hiểu cộng đồng đó; muốn bảo tồn đúng một giá trị văn hóa thì trước hết phải lắng nghe những người đang gìn giữ và thực hành giá trị văn hóa đó.
Trọng dân thể hiện ở việc coi trọng ý kiến, đóng góp và tri thức của Nhân dân. Một người dân có thể không có bằng cấp chuyên môn nhưng lại có những kiến thức quý giá về lịch sử gia đình, làng xã, nghề truyền thống, phong tục, tập quán, hiện vật hoặc những câu chuyện chưa được ghi chép đầy đủ trong sách vở. Nếu cán bộ biết lắng nghe, trân trọng và kiểm chứng những tri thức đó thì sẽ góp phần làm phong phú nguồn tư liệu của Bảo tàng.
Phục vụ Nhân dân được thể hiện qua việc làm cho người dân dễ tiếp cận lịch sử, văn hóa; xây dựng môi trường tham quan thân thiện; đổi mới nội dung và hình thức trưng bày; tăng cường hoạt động giáo dục di sản; ứng dụng công nghệ để đưa di sản đến với nhiều người hơn; đồng thời tiếp nhận và trân trọng các ý kiến phản hồi của công chúng.
Thứ sáu, công tác Dân vận gắn với chuyển đổi số. Chuyển đổi số mở ra phương thức mới để Bảo tàng tiếp cận Nhân dân và công chúng rộng rãi hơn. Thông qua website, mạng xã hội, triển lãm trực tuyến, cơ sở dữ liệu số, hình ảnh và video giới thiệu hiện vật..., người dân có thể tiếp cận những giá trị lịch sử, văn hóa mà không nhất thiết phải trực tiếp đến Bảo tàng. Đây cũng là một phương thức Dân vận phù hợp với yêu cầu của xã hội hiện đại.
Trong thời gian qua, công tác Dân vận tại Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận, thể hiện trong nhiều lĩnh vực như sưu tầm, nghiên cứu, kiểm kê, bảo tồn, trưng bày, giáo dục di sản, phục vụ khách tham quan và phối hợp với các địa phương, trường học, cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Thông qua hoạt động chuyên môn, mối quan hệ giữa Bảo tàng với Nhân dân và cộng đồng từng bước được tăng cường. Nhiều tư liệu, hiện vật, thông tin lịch sử, văn hóa được Nhân dân cung cấp; nhiều hoạt động giáo dục, trải nghiệm và tuyên truyền về di sản được triển khai; vai trò của cộng đồng trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản ngày càng được chú trọng.
Tuy nhiên, công tác Dân vận vẫn cần đổi mới cả về nội dung và phương thức. Việc đi cơ sở, tiếp xúc thường xuyên với cộng đồng ở một số lĩnh vực cần được tăng cường; các phương thức tiếp nhận và phản hồi ý kiến của công chúng cần được chú trọng, linh hoạt hơn; hình thức tuyên truyền, giáo dục di sản cần tiếp tục đa dạng hóa, có sức hấp dẫn và thu hút hơn; việc ứng dụng công nghệ số cần gắn chặt với nhu cầu tiếp cận của từng nhóm công chúng.
Từ thực tiễn đó cho thấy, công tác Dân vận tại Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng không phải là một nhiệm vụ riêng biệt mà cần được thực hiện thường xuyên, gắn với từng vị trí việc làm, từng nhiệm vụ chuyên môn và từng hoạt động của đơn vị. Mỗi cán bộ, viên chức, người lao động cần trở thành một cầu nối giữa Bảo tàng với Nhân dân, cộng đồng và du khách. Qua đó góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị, nâng cao chất lượng hoạt động của Bảo tàng và phát huy giá trị di sản văn hóa của tỉnh Lâm Đồng.
Công tác Dân vận là một nội dung quan trọng trong công tác xây dựng Đảng và xây dựng hệ thống chính trị. Đối với Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng, công tác Dân vận càng có ý nghĩa đặc biệt bởi đối tượng phục vụ của Bảo tàng chính là Nhân dân, cộng đồng và xã hội. Làm tốt công tác Dân vận sẽ giúp Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng huy động được nguồn lực xã hội trong bảo tồn di sản, tiếp nhận được nhiều tư liệu quý, hiểu sâu hơn về đời sống văn hóa cộng đồng và nâng cao chất lượng phục vụ công chúng. Vì vậy, mỗi đảng viên, viên chức và người lao động của Bảo tàng cần: Gần dân để hiểu dân; Trọng dân để lắng nghe dân; Vì dân để phục vụ dân; Từ nhân dân để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa, lịch sử của quê hương.
Mỗi cá nhân, bộ phận làm tốt công việc của mình, có trách nhiệm với Nhân dân, có thái độ phục vụ văn minh, tận tình và chuyên nghiệp chính là đang góp phần xây dựng hình ảnh Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng thân thiện, gần gũi, chuyên nghiệp và vì Nhân dân phục vụ. Đó cũng chính là cách thiết thực để xây dựng chi bộ, cơ quan trong sạch, vững mạnh; xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có phẩm chất, năng lực, uy tín và xây dựng Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng ngày càng phát triển, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
