Bảo tàng Lâm Đồng | Lam Dong Museum

Đề nghị công nhận Bảo vật quốc gia với 2 hiện vật đặc biệt quý hiếm

Nhằm tiếp tục khẳng định giá trị nổi bật của di sản văn hóa trên địa bàn, Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng đã hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận Bảo vật quốc gia đối với hai hiện vật đặc biệt quý hiếm, gồm: Linga thạch anh phát hiện tại Di tích quốc gia đặc biệt Khảo cổ Cát Tiên và bộ Linga - Yoni Mương Mán thuộc nền văn hóa Champa.

Cuộc họp Hội đồng chuyên ngành thẩm định hiện vật và hồ sơ khoa học hiện vật đề nghị công nhận Bảo vật quốc gia Sở VHTTDL tỉnh Lâm Đồng

Ngày 20/5/2026, Hội đồng chuyên ngành thẩm định hiện vật và hồ sơ khoa học hiện vật đề nghị công nhận Bảo vật quốc gia Sở VHTTDL tỉnh Lâm Đồng đã tổ chức cuộc họp đánh giá hồ sơ hiện vật. Các thành viên Hội đồng đã tiến hành kiểm tra hồ sơ khoa học, khảo sát trực tiếp hiện vật, đối chiếu với các tiêu chí công nhận Bảo vật quốc gia theo quy định hiện hành.

Kết quả, Hội đồng thống nhất đề xuất trình Hội đồng thẩm định cấp tỉnh xem xét chấp thuận trước khi gửi hồ sơ về Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Đây là bước quan trọng trong quy trình xét duyệt công nhận Bảo vật quốc gia, góp phần nâng cao giá trị bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của địa phương.

Hai hiện vật đề nghị công nhận Bảo vật quốc gia: Linga thạch anh (trái) và Bộ Linga - Yoni Mương Mán (phải)

Dưới đây là những thông tin cơ bản của hai hiện vật nói trên:

Linga thạch anh

Niên đại: khoảng thế kỷ VIII sau Công nguyên; chất liệu: thạch anh tinh thể bán trong suốt (SiO₂), độ cứng 7/10 theo thang Mohs; ích thước: dài 25cm; đường kính thân 9,2cm; đường kính chân 7,5cm; trọng lượng: 3.435 gram; nguồn gốc: phát hiện năm 1993 tại phế tích kiến trúc số 4 thuộc Di tích khảo cổ Cát Tiên, xã Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng.

Hiện vật có dạng hình trụ tròn, thân phình nhẹ, hai đầu thu nhỏ cân đối, bề mặt được mài nhẵn với độ hoàn thiện cao. Theo đánh giá của giới nghiên cứu, đây là hiện vật linga bằng thạch anh có kích thước lớn nhất được phát hiện tại khu vực Nam Bộ và vùng phụ cận. Không chỉ mang giá trị khảo cổ học đặc biệt, hiện vật còn phản ánh đậm nét ảnh hưởng của Hindu giáo trong đời sống tín ngưỡng cư dân cổ. Với đặc tính vật lý của thạch anh, loại khoáng vật được xem có khả năng tích tụ và phát tỏa năng lượng, Linga từng giữ vai trò trung tâm linh thiêng trong không gian thờ thần Shiva tại thánh địa cổ Cát Tiên.

Bộ Linga - Yoni Mương Mán

Niên đại: nửa cuối thế kỷ VIII; chất liệu: sa thạch hạt mịn màu xám đen; kích thước tổng thể: 51cm × 35cm × 7cm; Linga: cao 13cm, đường kính 9cm; trọng lượng: 27,6kg; nguồn gốc: phát hiện tháng 4/2007 tại thôn Đằng Thành, xã Mương Mán (nay thuộc xã Hàm Kiệm, tỉnh Lâm Đồng). Đây là một trong số rất ít bộ Linga - Yoni liền khối còn tương đối nguyên vẹn được phát hiện trong nền móng kiến trúc Champa cổ. Hiện vật được chế tác tinh xảo, cân đối, thể hiện trình độ điêu khắc phát triển cao của cư dân Champa thời kỳ hưng thịnh. Phần Linga có dạng hình trụ tròn, nổi bật với đường “mí thiêng” được tạo khối rõ nét. Phần Yoni hình vuông cân, lòng vuông giật cấp, vòi dẫn thuôn dài mềm mại; các góc cạnh được bo cong hài hòa, cho thấy kỹ thuật tạo tác đạt trình độ thẩm mỹ cao.

Hai hiện vật là minh chứng sinh động cho quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa giữa văn minh Ấn Độ với văn hóa bản địa ở khu vực Nam Tây Nguyên và duyên hải miền Trung, gắn với hai nền văn hóa lớn là Óc Eo muộn - Cát Tiên và Champa. Việc đề nghị công nhận Bảo vật quốc gia không chỉ góp phần khẳng định giá trị độc bản, quý hiếm của hiện vật mà còn mở ra điều kiện thuận lợi cho công tác nghiên cứu, bảo tồn và quảng bá di sản văn hóa địa phương đến đông đảo công chúng trong và ngoài nước.

Hiện nay, Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng đang lưu giữ, bảo quản và trưng bày hai hiện vật trong điều kiện nghiêm ngặt, phục vụ nhu cầu tham quan, học tập và nghiên cứu của du khách cũng như các nhà khoa học.

Đặng Thanh Đạt