Nằm trên ngọn đồi và soi bóng tháp chuông xuống hồ Xuân Hương, một ngôi trường có lịch sử lâu đời bậc nhất Tây Nguyên đã từng được Hiệp Hội Kiến trúc sư thế giới (UIA) công nhận là một trong số 1.000 công trình kiến trúc tiêu biểu của thế giới trong thế kỷ XX và được công nhận là Di tích kiến trúc cấp quốc gia vào năm 2001. Khi đến Đà Lạt, du khách có thể tìm hiểu thêm nhiều điều thú vị về ngôi trường này tại Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng.
Ngôi trường lâu đời bậc nhất Tây Nguyên
Trường được phác họa đầu tiên bởi sáng kiến của kiến trúc sư E.Hébrard, nhưng lại được thiết kế và chỉ huy xây dựng một cách táo bạo và tài tình bởi kiến trúc sư Moncet. Cuối năm 1927, trường chính thức được khởi công xây dựng trên một quả đồi bằng phẳng có diện tích đất tự nhiên khoảng 8ha. Sườn phía Tây Nam có độ dốc khoảng 50 - 60 độ, nghiêng về phía Hồ Xuân Hương. Sườn phía Đông Nam có độ dốc tương đối cao, khoảng 70 - 80 độ, nhìn xuống khu vực Nha Địa dư (nay là Xí nghiệp Bản đồ Đà Lạt). Sườn phía Đông của trường tương đối bằng phẳng được xây dựng thành sân bóng đa dụng cho học sinh vui chơi.
Để xây dựng công trình đặc biệt này, người Pháp đã huy động hàng trăm phu phen, thợ nề, thợ mộc người Việt có tay nghề cao từ khắp nơi trong nước. Do kết cấu hạng mục của ngôi trường tương đối phức tạp, nên những người thợ đã rất vất vả, vượt qua bao khó khăn thử thách khắc nghiệt trong suốt 8 năm dưới cái giá lạnh của thời tiết để thi công theo đúng bản vẽ của các kiến trúc sư người Pháp. Năm 1935, việc xây dựng trường mới hoàn thành.
Ban đầu, ngôi trường này có tên “Petit Lycée Dalat”, là nơi dành riêng cho con em quan chức, binh lính Pháp và một số gia đình địa chủ người Việt giàu có học tập. Đến năm 1932, trường đổi tên thành “Grand Lycée de Dalat Lycée Yersin” để tưởng nhớ nhà thám hiểm, bác sĩ Alexandre Yersin - người đã có công phát hiện ra Đà Lạt vào tháng 6/1893.
Năm 1975, trường đổi tên thành Trung tâm Giáo dục Hùng Vương - một trung tâm đào tạo chất lượng cao toàn miền Nam. Tháng 9/1976, trường đổi tên thành Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt, với chức năng đào tạo giáo viên Mầm non, Tiểu học, Trung học cơ sở và đào tạo cán bộ quản lý giáo dục các cấp học này.
Đến ngày 18/8/2022, theo Quyết định số 753/QĐ-LĐTBXH của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt, Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Lâm Đồng và Trường Cao đẳng nghề Đà Lạt sáp nhập thành Trường Cao đẳng Đà Lạt. Trong đó, Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt là trụ sở chính của Trường Cao đẳng Đà Lạt.
Kiến trúc cổ điển độc đáo, có một không hai ở Việt Nam
Nói về kiến trúc độc đáo của ngôi trường này, kiến trúc sư Kunđara Peki (người Nhật Bản) đã nhận xét rằng: “Xét về kiến trúc tiện dụng, hiện đại thì thế giới có nhiều, đất nước chúng tôi cũng rất nhiều. Nhưng về sự độc đáo và mang biểu trưng của văn hóa thì công trình này của Việt Nam thật là tuyệt vời”. Báo Đông Dương (Indochine) lúc bấy giờ cũng đánh giá rất cao về công trình này: “Đó là một ngôi nhà lớn mà không ai ở Đà Lạt có thể bỏ qua”. Quả vậy, nét đẹp của ngôi trường được thể hiện qua nhiều chi tiết kiến trúc bản địa để cấu thành nên một tòa kiến trúc hòa hợp giữa hai nền văn hóa Đông - Tây.
Thay vì những khuôn mẫu kiến trúc góc cạnh, ngôi trường độc đáo này lại phá cách khi thiết kế dãy lớp học theo hình vòng cung, với chiều dài phía trước hơn 77m và phía sau gần 90m, gồm 3 tầng lầu với 24 lớp học. Đường cong của dãy giảng đường được ví như hình ảnh một cuốn sách đang mở ra, là biểu tượng của tri thức rộng lớn có nhiều điều cần phải học hỏi và cũng là đường cong của khát vọng. Nói thêm về dãy giảng đường hình vòng cung này thì nó có tường được xây dựng từ gạch trần đỏ (tạo cảm giác ấm áp nơi xứ sở đầy sương lạnh), được chuyển về từ châu Âu và mái được lợp bằng ngói Ardoise xanh đen (thạch bản) nhập về từ Pháp.
Đặc biệt, điểm nhấn của dãy nhà hình cong là tháp chuông có độ cao 54m. Tháp chuông giống như hình một cây bút vươn cao giữa những rặng thông xanh biếc. Đây là biểu tượng của một công trình văn hóa vươn lên tầm cao tri thức của nhân loại và là nét kiến trúc đặc trưng của vùng Morger, quê hương của Alexandre Yersin. Phía bên ngoài tháp chuông trước đây có 1 đồng hồ lớn nhưng đã bị tháo dỡ, chỉ còn vết tích in lại trên nền gạch. Gần như đứng ở bất cứ điểm cao nào của Đà Lạt nhìn về trung tâm, người ta cũng có thể nhìn thấy tháp chuông và biểu tượng kiến trúc cong cong vòng cung của ngôi trường duyên dáng này.
Bên cạnh hai dãy nhà chính, trường còn có những dãy nhà khác đặt song song dùng làm hội trường, phòng thí nghiệm, kí túc xá… và khoảng sân rộng là nơi học những môn thể chất như bóng rổ, bóng chuyền, cầu lông, ...
Được đánh giá là một công trình kiến trúc cổ điển độc đáo, có một không hai tại Việt Nam cũng như thế giới với sự kết hợp hài hoà giữa phong cách Đông - Tây, Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt đã vinh dự được Hiệp Hội Kiến trúc sư thế giới (UIA) công nhận là một trong số 1.000 công trình kiến trúc tiêu biểu của thế giới trong thế kỷ XX. Tháng 12/2001, Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt đã được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là Di tích kiến trúc cấp Quốc gia.
- TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Báo Lâm Đồng Online (2016), Kiến trúc độc đáo của Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt từ tài liệu lưu trữ.
2. Báo điện tử Pháp Luật thành phố Hồ Chí Minh (2015), Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt - di sản kiến trúc của thế giới.
3. Báo Thanh niên (2019), Độc đáo kiến trúc Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt.
4. Báo điện tử VTC News (2023), Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt có gì đặc biệt khiến du khách thích thú?
5. Cổng Thông tin điện tử Lâm Đồng (2022), Chính thức thành lập Trường Cao đẳng Đà Lạt trên cơ sở sáp nhập 3 trường cao đẳng.
