Di tích quốc gia đặc biệt Khảo cổ Cát Tiên - niềm tự hào về vùng đất cổ Lâm Đồng chính thức góp mặt trong Tài liệu Giáo dục địa phương tỉnh Lâm Đồng dành cho học sinh lớp 7.
Trong thế giới các vị thần Hindu giáo, mỗi thần sẽ sử dụng một linh vật cưỡi khác nhau: Thần Brahma cưỡi ngỗng Hamsa, thần Shiva cưỡi bò Nandi, thần Vishnu cưỡi chim Garuda, thần Ganesa cưỡi chuột Mushika,… Trong số các linh vật cưỡi của các thần, chim thần Garuda của thần Vishnu khá ấn tượng với hình ảnh độc đáo của cơ thể nửa người nửa chim. Hình ảnh chim thần Garuda cũng đã xuất hiện trên các hiện vật vàng tìm thấy ở Di tích Khảo cổ Cát Tiên.
Tính đến năm học 2023 - 2024, Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng đã biên soạn và đưa vào giảng dạy tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Lâm Đồng các lớp 1, 2, 3, 6, 7 và 10. Năm học 2024 - 2025, tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Lâm Đồng các lớp 4, 8 và 11 sẽ tiếp tục được đưa vào giảng dạy. Đặc biệt, Di tích quốc gia Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt đã chính thức được đưa vào Chủ đề 4 của “Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Lâm Đồng - Lớp 4”.
Thần thoại của Ấn Độ về sự khuấy động đại dương (khuấy biển sữa) kể lại câu chuyện về các vị thần (chư thiên và á thần), cùng những nghi lễ hiến tế, các linh vật theo triết lý Ấn Độ giáo. Ngày nay, chúng ta có thể thấy nhiều hình ảnh, hiện vật, các kiến trúc đền tháp cổ xưa, hay cả trong nghệ thuật tạo hình hiện đại của các nước Đông Nam Á, trong đó có mô típ trang trí tại các ngôi chùa Khmer ở miền Nam Việt Nam liên quan đến thần thoại này. Tại Di tích quốc gia đặc biệt Khảo cổ Cát Tiên, nơi mà các nhà nghiên cứu cho rằng, từ cách đây hơn ngàn năm từng là vùng thánh địa của các cư dân chịu ảnh hưởng của Ấn Độ giáo, cũng xuất lộ những hình ảnh các vị thần và linh vật liên quan đến thần thoại khuấy biển sữa. Bài tổng hợp tư liệu dưới đây giúp chúng ta cùng tìm hiểu về thần thoại này.
Di tích khảo cổ Cát Tiên chịu ảnh hưởng của Hindu giáo Ấn Độ nên các kiến trúc và biểu tượng thờ của đạo Hindu thể hiện khá phổ biến ở đây, như: Linga - Yoni, tượng Ganesa, Uma, các mảnh vàng dập nổi hoặc khắc chìm hình các vị thần Ấn giáo cũng được thể hiện khá rõ nét.
Bảo tàng, di tích là những nơi bảo tồn, trưng bày và phát huy giá trị của di sản văn hóa, giúp chúng ta tìm hiểu về lịch sử hình thành và phát triển, tạo nên những đặc trưng văn hóa của một vùng đất. Bảo tàng như một không gian thu nhỏ, hội tụ khá đầy đủ quá trình phát triển lịch sử, văn hóa, kinh tế, xã hội của một địa phương. Với mong muốn giới thiệu, quảng bá hoạt động của Di tích quốc gia đặc biệt Khảo cổ Cát Tiên đến với đông đảo công chúng, thu hút ngày càng nhiều khách tham quan, Bảo tàng Lâm Đồng đẩy mạnh xây dựng nhiều chương trình hoạt động giáo dục, trải nghiệm để khách tham quan, nhất là giới trẻ có nhiều lựa chọn.
Trong Hindu giáo, nữ thần Lakshmi tượng trưng cho sắc đẹp, hiện thân của thịnh vượng và hạnh phúc. Trong quá trình tiếp biến văn hóa, nữ thần Lakshmi chính là Cát Tường Thiên Nữ (hay còn có các tên khác là Công Đức Thiên, Thiện Nữ Thiên) của Phật giáo. Bà được các tín đồ Hindu giáo, Phật giáo yêu mến và thờ cúng rộng rãi, tin rằng nữ thần sẽ ban phước lành cho những ai mộ đạo và tùy nhân duyên mỗi người mà sẽ được bà ban cho của cải nhiều hay ít. Tại di tích khảo cổ Cát Tiên, hình ảnh nữ thần Lakshmi được thể hiện khá đa dạng trên các hiện vật vàng.
Di sản Văn hóa Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta.
Khi văn hóa Ấn Độ ngày càng phát triển mạnh mẽ và lan tỏa vượt biên giới, Hindu giáo cũng được truyền bá sâu rộng sang các nước Nam Á và Đông Nam Á. Tuy là tôn giáo mới du nhập, nhưng với giáo lý, giới luật và hệ thống thần linh đa dạng đã góp phần giúp Hindu giáo ảnh hưởng sâu sắc, dần trở thành quốc giáo của một số quốc gia cổ đại vùng Đông Nam Á.
Ấn Độ là quốc gia rộng lớn với một nền văn hóa lâu đời và đặc sắc, nơi phát tích của nhiều tôn giáo lớn trên thế giới. Từ thời xa xưa, người ta đã xem Ấn Độ là xứ sở thần kỳ, với thế giới của vô vàn thần linh, từ những vị thần mang hình dáng người, đến những vị thần mang hình dáng các loài vật, như bò, ngựa, heo rừng, ngỗng, rùa, cá… Hình ảnh các vị thần đã vượt cả thời gian, không gian để ảnh hưởng đến văn hóa, trở nên quen thuộc trong tôn giáo, tín ngưỡng của các dân tộc Đông Nam Á. Trong đó, hình ảnh rắn thần Nagar có mặt ở nhiều kiến trúc tôn giáo tại Việt Nam và cũng đã xuất hiện trên hiện vật tại Di tích Khảo cổ Cát Tiên.
Trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển như vũ bão hiện nay, việc ứng dụng công nghệ 4.0 ngày càng được chú trọng và có vai trò quan trọng trong nhiều khía cạnh đời sống, xã hội. Đối với lĩnh vực bảo tàng, công nghệ thông tin tác động mạnh mẽ đến các hoạt động, đặc biệt là công tác lưu trữ và quảng bá giá trị di sản văn hóa. Việc tìm tòi hướng đi mới mang tính đột phá, phù hợp với xu thế hiện nay, đã và đang trở thành mục tiêu mà Bảo tàng Lâm Đồng hướng đến.
Tại Di tích quốc gia đặc biệt Khảo cổ Cát Tiên, cho đến đợt khai quật năm 2020, các nhà khảo cổ học mới phát hiện được tượng bò thần Nandi bằng đá. Trong những đợt khai quật trước đây, hình ảnh thần Nandi chỉ hiện diện ít ỏi trên các lá vàng (tiếu tượng) được bài trí trong các hố thờ…