Với người dân tộc thiểu số Tây Nguyên nói chung và người Kơ Ho ở Lâm Đồng nói riêng, cây nêu không chỉ là biểu tượng của sự sống, sự kết nối giữa con người với trời đất, với các vị thần linh (Yàng), mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, nơi gửi gắm những ước mơ, khát vọng hòa hợp với thiên nhiên, hướng tới một cuộc sống tốt đẹp và bình yên.
Tại Đà Lạt, có một nơi hiện lưu giữ những dấu tích về một gia thế đặc biệt giữa dòng chảy đầy biến động của lịch sử Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX. Đó chính là dinh thự Nguyễn Hữu Hào, về sau thường gọi là cung Nam Phương Hoàng hậu (hiện tọa lạc trong khuôn viên Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng). Nam Phương Hoàng hậu vốn xuất thân trong một gia đình Công giáo, gia tộc có những đại điền chủ giàu có bậc nhất xứ Nam kỳ vào cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX. Bà là con gái của ông Nguyễn Hữu Hào và bà Lê Thị Bình. Ông ngoại của bà là đại phú hào Lê Phát Đạt (tên khai sinh là Lê Nhứt Sĩ, thường được gọi là Huyện Sĩ), được xem là một trong những người giàu có của xứ Nam Kỳ như câu vè: “Nhất Sĩ, nhì Phương, tam Xường, tứ Hỏa”.
Nền văn hóa Chăm vô cùng rực rỡ, góp phần tạo nên bức tranh đa sắc màu văn hóa của đại gia đình 54 dân tộc Việt Nam. Trong đó, Ariya là một loại hình văn học dân gian thuộc thể loại thơ ca chứa đựng nhiều nội dung phong phú, đa dạng và đặc sắc, mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống độc đáo của người Chăm.
Nam Phương Hoàng hậu không chỉ được biết đến với vai trò là người vợ chính thức duy nhất của vua Bảo Đại, mà còn được lịch sử ghi nhận là vị Hoàng hậu mẫu mực, hiền thục, là biểu tượng của đức hạnh, của người có tấm lòng yêu nước, thương dân.
Trong cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, mỗi dân tộc đều có những lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa riêng, thể hiện tín ngưỡng, phong tục và đời sống sinh hoạt của dân tộc đó. Các lễ hội này đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối cộng đồng, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Lễ hội Katê là lễ hội đặc sắc, là ngày Tết với nhiều ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của cộng đồng người Chăm. Tại tỉnh Lâm Đồng, Lễ hội Katê được tổ chức trang trọng tại Di tích tháp Pô Sah Inư (khu phố 5, phường Phú Thủy).
Đến nay, tỉnh Lâm Đồng có 3 hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia, gồm Linga vàng Po Dam, Đàn đá Đắk Sơn và Tượng Avalokitesvara Bắc Bình. Các hiện vật này hiện đang được bảo quản, trưng bày và giới thiệu tại hai cơ sở của Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng: Bảo tàng Bình Thuận và Bảo tàng Đắc Nông.
Với người Việt ở đồng bằng, thì “Con trâu là đầu cơ nghiệp”. Còn với đồng bào Tây Nguyên, thì con trâu là vật hiến sinh dâng cúng Yàng và các thần linh. Nhắc đến Lâm Đồng, nhiều người đã quen với địa danh Lang Biang, nhưng không phải ai cũng biết tên gọi này còn gắn liền với tên một giống trâu quý của người dân tộc thiểu số địa phương từ lâu đời. Đây là giống trâu thường được chọn làm vật hiến sinh trong nghi lễ đâm trâu của người Kơ Ho: trâu Lang Biang.
Theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 của Quốc hội về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, Nghị quyết số 1671/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Lâm Đồng năm 2025, tỉnh Lâm Đồng được thành lập trên cơ sở hợp nhất ba tỉnh: Lâm Đồng (cũ), Đắk Nông và Bình Thuận. Sau khi sắp xếp, tỉnh Lâm Đồng có 124 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 103 xã, 20 phường và 1 đặc khu. Đà Lạt giờ không còn là thành phố, một địa danh đã trở nên nổi tiếng và thân thuộc với nhiều người, nay gắn liền với tên của 5 phường mới. Dù vậy, những giá trị văn hóa - lịch sử của “Thành phố mộng mơ”, “Thành phố ngàn thông”, “Thành phố Festival Hoa”…, với thông reo, sương khói, đường hoa…, vẫn sẽ còn mãi nơi đây, tiếp tục được bảo tồn và phát huy giá trị trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước.
Theo Nghị quyết số 1671/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Lâm Đồng năm 2025, từ ngày 01/7/2025, tỉnh Lâm Đồng (mới) hợp nhất giữa Lâm Đồng (cũ) với Đắk Nông, Bình Thuận sẽ có 124 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 103 xã, 20 phường và 1 đặc khu. Trong đó có 99 xã, 20 phường, 1 đặc khu hình thành sau sắp xếp, thực hiện đổi tên và 4 xã không thực hiện sắp xếp.
Bên những cánh rừng xanh bát ngát của vùng đất Nam Tây Nguyên, các dân tộc anh em cùng sinh sống hòa thuận đã tạo nên sự đa dạng, độc đáo về văn hóa. Trong đó, người Mạ sở hữu và mang đến những nét văn hóa“độc bản” từ trang phục thổ cẩm, nghề thủ công truyền thống, đến các lễ hội mang đậm tính thiêng như lễ mừng lúa mới, lễ cúng nhà mới… Đặc biệt, căn nhà sàn truyền thống là một biểu tượng đặc trưng, không chỉ lưu giữ đời sống thường nhật mà còn cả linh hồn, phong tục và thế giới quan của người Mạ.
Đến với Bảo tàng Lâm Đồng - một điểm đến ấn tượng và ý nghĩa tại Đà Lạt, công chúng sẽ có dịp tham cung Nam Phương Hoàng hậu, nơi lưu giữ và trưng bày những hiện vật, tư liệu quý về Nam Phương Hoàng hậu và gia đình của bà. Tại đây, quý khách sẽ được tìm hiểu về năm người con của Hoàng hậu Nam Phương.
Trong không gian trưng bày “Thiên nhiên Lâm Đồng”, mẫu vật chim Hồng hoàng (Buceros Bicornis) là một trong những điểm nhấn nổi bật, tái hiện bức tranh sinh thái rừng già nhiệt đới một cách sinh động và khoa học. Đây là loài chim lớn quý hiếm, gắn liền với những cánh rừng nguyên sinh vùng Đông Nam Á, mang giá trị sinh học, văn hóa cũng như bảo tồn rất cao. Việc trưng bày mẫu vật này tại Bảo tàng Lâm Đồng góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về đa dạng sinh học và những nỗ lực bảo vệ các loài động vật hoang dã đang có nguy cơ bị đe dọa.