Bảo tàng Lâm Đồng | Lam Dong Museum

  • hinh1.jpg
  • hinh2.jpg
  • hinh3.jpg

Giới thiệu chung

Bảo Tàng Lâm Đồng

Bảo tàng Lâm Đồng là bảo tàng tổng hợp (khảo cứu địa phương), hiện đang lưu giữ trên 15.000 hiện vật với nhiều sưu tập hiện vật độc đáo và quý hiếm. Nội dung trưng bày của Bảo tàng bao gồm các phần chính như:

Lịch sử hình thành

Ngay sau khi đất nước độc lập thống nhất, công tác bảo tồn, bảo tàng ở Lâm Đồng đã được lãnh đạo tỉnh quan tâm. Tháng 8/1975, bộ phận Bảo tồn - Bảo tàng được thành lập, trực thuộc Thành ủy Đà Lạt - với nhiệm vụ sưu tầm, gìn giữ và bảo quản những hiện vật, tư liệu có giá trị lịch sử, văn hóa của tỉnh.

MORE:
Cơ cấu tổ chức Bảo tàng Lâm Đồng

Bảo tàng Lâm Đồng được thành lập từ những ngày đầu giải phóng, trải qua hơn 40 năm hoạt động, các thế hệ cán bộ và nhân viên của bảo tàng luôn nỗ lực phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị được giao. Đội ngũ cán bộ, viên chức không ngừng trưởng thành, lớn mạnh, luôn đảm đương tốt công tác quản lý và chuyên môn nghiệp vụ.
Sau nhiều lần thay đổi về cơ cấu tổ chức, bộ máy hoạt động của bảo tàng ngày càng trở nên hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của xã hội.

Ngày 28/8/2018, UBND tỉnh Lâm Đồng đã ban hành Quyết định số 1680/QĐ-UBND về việc sáp nhập Ban quản lý di tích Cát Tiên vào Bảo tàng Lâm Đồng. Quyết định đã quy định về chức năng nhiệm vụ, bộ máy tổ chức của Bảo tàng Lâm Đồng dựa trên những đặc thù riêng của tỉnh Lâm Đồng.

  • Sơ đồ tổ chức:

MORE:
Tìm hiểu đôi nét về hình ảnh con Nghê, linh vật của người Việt xưa qua hiện vật trưng bày tại cung Nam Phương Hoàng hậu

Nghê là một linh vật đã xuất hiện trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, từ dân gian đến cung đình, góp phần làm nên một diện mạo tinh thần sống động, lạc quan và rất thân thuộc trong đời sống người Việt. Sự kết hợp giữa yếu tố hư cấu với những biểu trưng dân gian đã khiến cho các nghệ nhân dân gian có thể phát huy tối đa khả năng sáng tạo, góp phần đưa biểu tượng Nghê trong văn hóa Việt Nam lên tầm của một linh vật đặc sắc, mang tâm hồn và bản sắc Việt Nam. Đây chính là một trong những thành tố văn hóa tiêu biểu nhất của nền văn hóa Việt Nam được sáng tạo bởi các nghệ nhân dân gian và cung đình trong lịch sử văn hóa dân tộc. 

Các hình thức ngược đãi tù nhân thiếu nhi tại Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt

Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt, nhà tù độc nhất vô nhị tại Việt Nam và có lẽ chưa từng có trên thế giới. Nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng khi tìm hiểu về nhà lao này đã nhận xét: “Tôi đã đọc nhiều và nghe nhiều chuyện kể về chế độ nhà tù khắc nghiệt dã man của Mỹ ngụy… Điều tôi không ngờ và chắc ít người biết là trong thế giới địa ngục trần gian ấy lại có một loại nhà lao dành cho thiếu nhi…”. Chúng ta có thể thấy “sự khắc nghiệt dã man” được tái hiện sinh động qua hình ảnh, tư liệu, hiện vật và những mô hình phục dựng tại Di tích quốc gia nhà lao thiếu nhi Đà Lạt. Qua đó, chúng ta càng trân trọng công lao to lớn của các thế hệ cha anh để đất nước có được nền độc lập, thống nhất và cuộc sống yên bình hôm nay.

Những hóa thân của thần Vishnu trong Hindu giáo và liên hệ đến hình ảnh thần Vishnu tại Di tích Khảo cổ Cát Tiên

Di tích khảo cổ Cát Tiên chịu ảnh hưởng của Hindu giáo Ấn Độ nên các kiến trúc và biểu tượng thờ của đạo Hindu thể hiện khá phổ biến ở đây, như: Linga - Yoni, tượng Ganesa,  Uma, các mảnh vàng dập nổi hoặc khắc chìm hình các vị thần Ấn giáo cũng được thể hiện khá rõ nét.

Như chúng ta đã biết, thần Vishnu là một trong ba vị thần lớn trong đạo Hindu, thể hiện trong bộ ba tam vị nhất thể (Trimurti) trên Linga cùng với thần Brahma và thần Siva. Tuy nhiên, từng vị thần hoặc hóa thân của các vị thần cũng được thể hiện độc lập trên nhiều hiện vật khác nhau.

Chương trình giáo dục, trải nghiệm “Giữ gìn nét văn hóa dân gian trong in tranh Đông Hồ” tại Bảo tàng Lâm Đồng

Thực hiện Chương trình “Đẩy mạnh các hoạt động phục vụ học tập suốt đời trong thư viện, bảo tàng, trung tâm văn hóa đến năm 2030” theo Quyết định số 1520/QĐ-TTg, ngày 09/12/2022 của Thủ tướng Chính phủ, ngày 21 tháng 3 năm 2024, Bảo tàng Lâm Đồng phối hợp cùng Trường THCS-THPT Chi Lăng thực hiện chương trình giáo dục trải nghiệm “Giữ gìn nét văn hóa dân gian trong in tranh Đông Hồ”.

Mối liên hệ giữa hình tượng hoa sen trong văn hóa Ấn Độ giáo đến hình tượng hoa sen được sử dụng tại Thánh địa Cát Tiên

Khi văn hóa Ấn Độ lan tỏa sang các khu vực lân cận, tôn giáo Ấn Độ cũng du nhập sang khu vực xung quanh thông qua các hoạt động thương mại bằng đường biển. Các quốc gia Champa, Phù Nam, Chân Lạp đã tự nguyện tiếp nhận nền văn hóa này. Giáo sư Tiến sĩ Phạm Đức Dương, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, cho rằng: “Nền văn hóa Ấn Độ được lan tỏa sang Đông Nam Á bằng con đường truyền bá tôn giáo một cách hòa bình. Vì vậy nó được tiếp nhận một cách tự nhiên và để lại dấu ấn không thể phai mờ trong tiến trình lịch sử văn hóa Đông Nam Á. Chính nơi đây đã tiếp nối và làm sống dậy nền văn hóa Ấn Độ và đôi khi những thành tựu phát sinh của ngoại Ấn đã vượt cả nguyên bản”. Khu vực Đông Nam Á, nơi tiếp nhận văn hóa Ấn Độ rõ nhất là Campuchia với quần thể Angkor, Việt Nam với quần thể di tích tháp Chăm thuộc khu vực Nam Trung Bộ, di tích Óc Eo ở Nam Bộ, thánh địa Cát Tiên ở khu vực Nam Tây nguyên cũng chịu ảnh hưởng của đạo Balamon.

Đạo Balamon Ấn Độ được người Việt Nam tiếp nhận nguyên bản cả về giáo lý lẫn giới luật cũng như những chuẩn tắc của đạo. Ngay trong nghệ thuật điêu khắc cũng được tiếp nhận nguyên bản. Rất nhiều phù điêu, các chủ đề trang trí phong phú và đa dạng đã được sử dụng. Hình tượng hoa sen là một trong những chủ đề như thế. Ngoài làm biểu tượng thờ cúng, còn được điêu khắc làm hoa văn trang trí trên kiến trúc… Tại di tích Cát Tiên - nơi được mệnh danh là một thánh địa Balamon giáo, chúng ta bắt gặp hình tượng hoa sen được sử dụng khá phổ biến làm hoa văn trên kiến trúc (gạch, đá) và là một trong những đề tài (thảo mộc) trang trí trên hiện vật thờ, mà chủ yếu trên các hiện vật vàng.

Hình tượng hoa sen đã được nhiều tôn giáo khác nhau sử dụng, như đạo Balamon, đạo Phật… Phật giáo coi hoa sen là loài hoa thánh, thể hiện sự thuần khiết thánh thiện, là một biểu tượng đạt đến đỉnh cao của giá trị tâm linh. Trong tiếng Phạn, chữ “buồng sen” cũng trùng hợp với “tử cung”, đều được gọi là “ulteus”. Sen là một loài hoa thanh tao vừa có hương vừa có sắc, hương thơm của loài hoa này dịu dàng thư thái tượng trưng cho đời sống thanh cao, bởi vì tồn tại trong bùn nhơ nhưng không bị nhuốm bẩn, vẫn vươn lên tỏa hương khoe sắc.

Ở đạo Phật, chúng ta thấy tượng của các vị bồ tát thường được tọa trên tòa sen thể hiện sự trang nghiêm, thanh tịnh, thoát khỏi mọi hệ lụy cuộc đời. Các tín đồ phật giáo khi nhìn vào những bức tượng đó, họ sẽ giữ cho tâm hồn mình được lắng đọng, thanh cao trước mọi cám dỗ của cuộc đời.

Đối với đạo Balamon, thần thoại Ấn Độ đã kể nhiều câu chuyện liên quan đến loài hoa sen, chẳng hạn: Thần Brahma được sinh ra trong một bông sen mọc từ rốn của thần Visnu, trong khi thần Visnu đang nằm trầm tư trên lưng con rắn thiêng trôi bồng bềnh trên mặt biển vũ trụ. Nguồn gốc của sự sống và thần Brahma sinh ra từ bông sen (theo hình thức thể hiện tam vị nhất thể, thì thần Brahma - Visnu - Siva là một). Trong đó, thần Brahma là thần sáng tạo, thần Visnu là vị thần bảo tồn, thần Siva là thần hủy diệt (nhưng sự hủy diệt của thần Siva là hủy diệt cái cũ để sáng tạo ra cái mới mang ý nghĩa tái sinh). Do vậy, hoa sen ở thời điểm này mang ý nghĩa luân hồi. Ngay bản thân quá trình phát triển của loài hoa này cũng thể hiện được sự luân hồi, cánh hoa nở tượng trưng cho quá khứ, đài sen tượng trưng cho hiện tại và hạt sen tượng trưng cho tương lai. Mặt khác, sen có nhiều hạt, tựa như có nhiều con cái, có thể vì thế người xưa đã dùng biểu tượng hoa sen để biểu đạt ý nghĩa phồn thực, sự sinh đẻ siêu nhiên, con cháu đông vui. Người Ấn Độ cổ đại đã lấy hình tượng hoa sen tượng trưng cho nữ/âm (Yoni). Ngoài ra, hoa sen còn mang ý nghĩa về sự no đầy, phồn vinh, phúc lộc, trường thọ. Có lẽ, từ ý nghĩa như vậy, người Ấn Độ theo Balamon giáo khi vẽ Linga thường bố trí ở trên các cánh hoa sen hoặc dùng hoa sen để làm vật trang trí bên cạnh các thần như là một biểu tượng của Yoni (âm vật) để thể hiện sự hài hòa âm - dương… Từ trong tâm thức của người Ấn Độ như vậy, hình tượng hoa sen đã được đưa vào kiến trúc đền tháp, dùng làm biểu tượng thờ cúng.

Ở di tích khảo cổ Cát Tiên, hoa văn hoa sen kết dải được khắc tạc trực tiếp trên gạch tại ngôi đền làm hoa văn trang trí cho tường kiến trúc 2A. Tuy hiện chỉ còn lại một số phế tích kiến trúc, nhưng cũng dễ dàng nhận thấy hoa văn hoa sen đã được sử dụng tại đây. Ngăn cách đế và tường tháp là hai lớp gạch được xây nhô ra, hoa văn hình cánh sen được khắc tạc ở bên dưới đế tháp, bên trên trang trí hoa văn hình sọc dọc, một số ý kiến cho rằng đây là những nhụy sen được cách điệu. Nhìn từ xa đền giống như được mọc lên từ một bông sen khổng lồ. Các dấu vết khắc tạc hoàn toàn bằng thủ công khá mềm mại, tinh tế. Điều đó thể hiện trình độ điêu khắc của chủ nhân xưa.

bai hoa sen chung 1

 Hoa văn hình cánh hoa sen được trang trí trên tường kiến trúc đền 2A

Chúng ta còn thấy hoa văn hoa sen còn được thể hiện trên đá: mi cửa, cột đá. Mi cửa (nguyên vẹn) chạm hình năm bông sen hướng xuống, với cuống hoa khỏe khoắn, bát sen to tròn, nhiều hạt sen nhô hẳn lên, vây quanh là những cánh hoa sen mềm mại được khắc tạc đối xứng nhau. Xung quanh chạm nổi một số hình hoa lá và vân mây. Hai bên là hình lá lật uốn cong mềm mại, phía dưới là dải hoa văn uốn móc cong hình kỷ hà đối xứng nhau.

bai hoa sen chung 2

Mi cửa trang trí hình hoa sen tại kiến trúc 2A

Cột đá được chế tác hình tròn dài 2,27m, hai đầu cột có lỗ mộng nhô ra 0,1m để gá lắp vào đế. Trên thân có các gờ nấc tiện tròn, hai đầu có khắc tạc hoa văn cánh sen kết dải vây quanh thân cột, đăng đối nhau.

Kiến trúc đền số 3 được bố cục như những bông sen. Bình đồ kiến trúc được xây dựng theo hình dạng của một bông hoa sen. Mặc dù, có thể trên kiến trúc không sử dụng hoa văn của loài hoa này. Kiến trúc đền số 3 là một minh chứng rõ nhất, nếu nhìn từ trên xuống kiến trúc này giống như một bông hoa sen úp ngược.

bai hoa sen chung 3

Kiến trúc số 3

Trong 8 đợt khai quật khảo cổ đã thực hiện từ (1994 - 2006), có 7 mảnh vàng thể hiện hình hoa sen xuất hiện độc lập và hơn 30 hiện vật vàng có liên quan đến hình tượng hoa sen xuất hiện cùng với hình ảnh các vị thần, đôi khi là vật cầm tay của các vị thần hoặc là hình ảnh các vị thần ngồi trên tòa sen.

bai hoa sen chung 4

Các mảnh vàng có hình hoa sen tại di tích Cát Tiên

Như vậy tại di tích Cát Tiên, nhìn vào các kiến trúc đền, các chuẩn tắc của đạo, các biểu tượng thờ cúng, các hoa văn trang trí… cũng đã nói lên được mối liên hệ mật thiết giữa di tích khảo cổ Cát Tiên với Balamon giáo Ấn Độ. Quá trình tiếp nhận văn hóa Ấn Độ, chủ nhân di tích Cát Tiên xưa đã có những cải biến cho phù hợp với tín ngưỡng bản địa với những nét riêng độc đáo, xây dựng nên những công trình kiến trúc đồ sộ trên vùng Nam Tây Nguyên hyền bí.

Đinh Chung